Wielka kolonizacja – termin utworzony przez historyków dla odróżnienia ruchu osadniczego, w którym brały udział polis greckie w okresie archaicznym, od podobnych zjawisk występujących w świecie greckim przed oraz po „wielkiej kolonizacji”.
W odróżnieniu od poprzednich ruchów migracyjnych, w których brały udział całe plemiona, podczas „wielkiej kolonizacji” ruch kolonizacyjny organizowany był przez niewielkie greckie miasta-państwa (gr. polis). Kolonizacja obejmowała wybrzeża Morza Śródziemnego i Morza Czarnego od VIII do VI w. p.n.e. Terminem „kolonia” historycy oznaczają osadę grecką założoną poza Grecją kontynentalną w VIII wieku.
Przyczyny kolonizacji thumb|500px|Kolonizacja w basenie Morza Śródziemnego i Czarnego: kolorem czerwonym oznaczono kolonie greckie, kolorem żółtym – fenickie Istniało wiele powodów, które skłaniały polis do podjęcia akcji kolonizacyjnej. Klęska głodu spowodowana suszą lub nieurodzajem mogła skłonić część ludności do opuszczenia miasta z własnej woli lub też pod przymusem. Z powodu suszy mieszkańcy Thery zmuszeni zostali do podjęcia akcji kolonizacyjnej – z każdej rodziny wylosowano jednego mężczyznę, który pod groźbą kary śmierci musiał udać się do nowej kolonii, a cała społeczność zobowiązała się przekląć każdego, kto nie podporządkuje się decyzji wspólnoty.