Rada Miejska w kwietniu 1892 postanowiła wydzierżawić teatr. 13 lipca 1893 ogłoszono konkurs na sześcioletnią dzierżawę teatru, a 27 lipca tegoż roku radni przyznali dzierżawę pierwszemu dyrektorowi tego teatru, Tadeuszowi Pawlikowskiemu. Pierwsza robocza próba w teatrze odbyła się 11 września 1893 we foyer, gdyż na scenie jeszcze trwały prace instalacyjne. Uroczystego otwarcia nowego teatru dokonano 21 października 1893 o godz. 12:00. Podczas pierwszego spektaklu wystawiono fragmenty utworów Mickiewicza, Słowackiego i Fredry. Przez następnych pięć tygodni wystawiano wyłącznie polski repertuarMarek Żukow-Karczewski, Jak w Krakowie teatr budowano, „Echo Krakowa”, 9, 10, 11 XII 1988 r., nr 240 (12793)..
Teatr w epoce Młodej Polski Teatr przy placu Św. Ducha na przełomie XIX i XX wieku przeżywał najlepszy okres w swojej historii, co w znacznym stopniu było zasługą pierwszych dyrektorów – doskonale zorientowanych w europejskich trendach i rodzimych talentach – Tadeusza Pawlikowskiego, Józefa Kotarbińskiego i Ludwika Solskiego. Jednym z wyróżników krakowskiej sceny był nowoczesny repertuar, a oprócz tradycyjnego zestawu tytułów sięgano po najnowsze osiągnięcia dramaturgii światowej – grywano Ibsena, Maeterlincka, Hauptmanna, Strindberga, Wilde’a, Czechowa. Nastąpiła ekspansja autorów pokolenia Młodej Polski.