Do tej panindiańskiej świadomości (a także wciąż silnego poczucia własnej tożsamości plemiennej i etnicznej odrębności) odwołują się obecnie tubylcze samorządy, organizacje i ruchy społeczne, takie jak Krajowy Kongres Indian Amerykańskich (NCAI), Ruch Indian Amerykańskich (AIM), Zapatyści, Cocaleros, a także niektórzy indiańscy i nie-indiańscy działacze społeczno-polityczni (Benito Juárez, Evo Morales, Alejandro Toledo, Rigoberta Menchú Tum, Subcomandante Marcos).
Pochodzenie i struktura genetyczna mały|348x348px|Mapa wczesnych migracji ludzi według teorii wyjścia człowieka z Afryki; wartości podano w tysiącach lat temu. Zgodnie ze współczesnym stanem badań rdzenna ludność obu Ameryk wywodzi się z populacji, które zasiedliły kontynent w późnym plejstocenie, najprawdopodobniej co najmniej około 15–20 tys. lat temu, choć część badań wskazuje na możliwość wcześniejszych migracji. Najpowszechniej przyjmowana hipoteza zakłada migrację z północno-wschodniej Azji przez most lądowy Beringii, który łączył Syberię z Alaską podczas ostatniego zlodowacenia. Proces zasiedlania Ameryk miał charakter falowy i rozciągał się na wiele tysięcy lat, obejmując zarówno wczesne grupy łowiecko-zbierackie, jak i późniejsze populacje, które stopniowo przemieszczały się na południe kontynentu.