Od 6 września 1980 do 18 października 1981 był I sekretarzem KC PZPR. Objął to stanowisko po Edwardzie Gierku, usuniętym w wyniku wydarzeń sierpnia 1980. Od początku pełnienia funkcji opowiadał się za przezwyciężeniem kryzysu polityczno-gospodarczego poprzez politykę odnowy, czyli reformowanie państwa, gospodarki i partii. Za rozwiązywaniem napięć społecznych i konfliktów metodą dialogu i porozumienia. Stopniowo narastała ostra krytyka ze strony ZSRR i innych państw socjalistycznych, domagających się zmiany polityki, siłowego rozwiązania polskich problemów poprzez wprowadzenie stanu wojennegoPrzed i po 13 grudnia. Państwa bloku wschodniego wobec kryzysu w PRL 1980–1982. Dokumenty. Tom 1. IPN. Warszawa 2006.Przed i po 13 grudnia. Państwa bloku wschodniego wobec kryzysu w PRL 1980–1982. Dokumenty. Tom 2. IPN. Warszawa 2007.. Przeciwdziałał radzieckiej interwencji zbrojnej w grudniu 1980 oraz kolejnemu zagrożeniu na wiosnę 1981Wejdą nie wejdą. Polska 1980–1982. Konferencja w Jachrance, listopad 1997. Aneks, s. 194.Zatrzymać konfrontację. Stanisław Kania..., s. 82, 111.. W czerwcu 1981 kierownictwo KPZR skierowało list – czyli swoiste ultimatum – do KC PZPR zawierający krytykę kierownictwa, domagający się uderzenia w przeciwników politycznych i zawieszenia przygotowań do IX zjazdu PZPRXI Plenum KC PZPR (9–10 czerwca 1981).