Oś, zwana też wrzecionem, to element konstrukcyjny, wokół którego obraca się kamień wierzchni. Rączka bądź też żerdka – kierownica służy do wprawiania w ruch górnego kamienia, kadłub to obudowa, przyjmująca zazwyczaj kształt skrzynki wspartej na czterech nogach. Mechanizm regulacji rozstawu kamieni to ruchoma oś, której część górna przechodzi przez kamień spodni i podpiera kamień obrotowy (górny), dolna zaś poniżej leżaka opiera się na poprzeczce umocowanej poniżej blatu kadłuba. Podnoszenie lub obniżanie poprzeczki powoduje podnoszenie lub opuszczanie górnego kamienia, a to z kolei umożliwia regulowanie grubości zmielonego produktu.
Kamienie do żaren obrotowych wykonywały wyspecjalizowane warsztaty kamieniarskie. Dzięki zasobom dobrego, twardego i drobnoziarnistego piaskowca, do czasów II wojny światowej zasłużoną sławą w zakresie produkcji kamieni do żaren cieszyły się łemkowskie wsie Krempna i Bartne w Beskidzie Niskim.
Do kamieni żarnowych zapewne nawiązywała szeroko rozpowszechniona na ziemiach polskich aż do połowy XIX w. miara ciężaru (np. wosku, łoju i in.), nosząca nazwę kamienia. W zależności od okolicy wynosiła ona około 12,8 kg, niekiedy zaś mniej lub więcej i prawdopodobnie swą genezę miała w powszechnie przyjętej wadze kamienia żarnowego. Zobacz też
kamień młyński
Przypisy
Kategoria:Kamieniarstwo Kategoria:Młynarstwo Kategoria:Narzędzia kamienne