5 marca 1953 w Kuncewie) – radziecki polityk, działacz partyjny i państwowy oraz rewolucjonista narodowości gruzińskiej, generalissimus Związku Radzieckiego, sekretarz generalny Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (1922–1953).
Aktywny uczestnik walki z władzą cesarską na Kaukazie, związał się z ruchem komunistycznym i frakcją bolszewików. Stopniowo zyskiwał pozycję w ugrupowaniu, a po rewolucji październikowej mianowano go ludowym komisarzem do spraw narodowości (1917–1923). Podczas wojny domowej współdowodził walkami o Carycyn, współorganizował Konarmię (której oficerowie stali się jego bliskimi współpracownikami), przejściowo był także politrukiem Frontu Południowo-Zachodniego (1920). W międzyczasie wszedł w skład Biura Politycznego KC partii, w którym pozostawał od 1917 do 1953 roku. Po śmierci Lenina wyszedł zwycięsko z rywalizacji o schedę po nim, umocnił władzę i zajmowane od 1922 roku stanowisko sekretarza generalnego KC (z umiarkowanie ważnego stało się jednym z najważniejszych w systemie władzy). Początkowo rządził w triumwiracie z Kamieniewem i Zinowjewem, do 1926 roku usunął ich jednak z kierownictwa państwa. Do lat trzydziestych XX wieku uzyskał władzę dyktatorską, po czym dokonał masowych czystek, fizycznie likwidując rywali i opozycję.