Przeprowadził skutkującą milionami ofiar kolektywizację (wraz z rozkułaczaniem), dokonał ludobójstwa na Ukraińcach wywołując sztuczny głód oraz rozpoczął industrializację kraju (z naciskiem na przemysł ciężki), równolegle tworząc przy wsparciu wszechwładnej tajnej policji NKWD totalitarny ustrój zwany stalinizmem i wprowadzając kult swojej osoby. W 1939 roku porozumiał się z III Rzeszą, dzieląc Europę Środkowo-Wschodnią na strefy wpływów i rozpoczął ekspansję terytorialną ZSRR najeżdżając Polskę, czym przyczynił się do wybuchu II wojny światowej. Wkróce potem zaatakował Finlandię, gdzie poniósł klęskę, udało mu się jednak zająć bezbronne kraje bałtyckie i anektować część Rumunii. Gdy w 1941 roku Niemcy zaatakowały ZSRR, Stalin osobiście został ludowym komisarzem obrony (1941–1947), (1941–1953) oraz przewodniczącym Rady Komisarzy Ludowych (1941–1953, od 1946 jako przewodniczący Rady Ministrów ZSRR), Państwowego Komitetu Obrony ZSRR (1941–1945) i Stawki Najwyższego Naczelnego Dowództwa (1941–1945). Zarządził wyniszczającą obronę, po czym przeszedł do kontrofensywy, do 1945 roku pokonując najeźdźców. By wygrać wojnę nawiązał sojusz z aliantami zachodnimi, na których wymógł utworzenie w Europie Środkowo-Wschodniej swojej strefy wpływów, składającej się z państw marionetkowych, którym komunistyczne rządy narzucane były siłą.