Pod względem fizyczno-geograficznym jednostka należy do makroregionu Pojezierze Południowopomorskie, mezoregionu Dolina Brdy oraz mikroregionów: Dolina Sandrowa Brdy (taras wysoki pochodzenia sandrowego ok. 80 m n.p.m.) i Dolina Smukalska (trzy niższe terasy pradolinne plus trzy terasy holoceńskie zalewowe i nadzalewowe). Granicę obu poziomów (sandrowego i dolinnego) stanowi zbocze o wysokości względnej ok. 15–20 mŚrodowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996.
Charakterystyka Opławiec jest osiedlem mieszkaniowym o wysokich walorach rekreacyjno-wypoczynkowych. Położony jest w enklawie pośród lasów nad rzeką Brdą. Nie przebiegają tu żadne ruchliwe drogi. Obrzeżem Opławca biegnie droga krajowa nr 25 w kierunku Koszalina.
Na północy jednostki urbanistycznej znajduje się osada letniskowa Janowo, od której aż do Opławca Brda zakręca 180 stopni, tworząc zakole, wewnątrz którego znajduje się teren leśny. Jest tu zlokalizowany największy w mieście kompleks zabudowy letniskowej, a nad Brdą – oprócz „dzikich” kąpielisk – znajduje się camping i stanica wodna PTTK, gdzie możliwe jest wypożyczenie sprzętu wodnego. Brda podpiętrzona jest przez zaporę ziemną wraz z elektrownią wodną, tworząc tzw. Zalew Smukalski.