Ówczesna propagandowa wartość utworu Brezy tkwiła w tym, iż nie atakując wprost Watykanu i katolickiej hierarchii Kościoła czy też środowisk emigranckich, oględnie ukazywał pośrednio ich słabości i funkcjonalną nieadekwatność w świecie współczesnym, domyślnie zapytując o sens ich trwania na dotychczasowych pozycjach. W literackim przetworzeniu tematyki politycznej, spospolitowane racje propagandowe pisarz zastąpił subtelniejszymi – intelektualno-uczuciowymi. Ujęcie to miało przemawiać do postępowej inteligencji, również katolickiej. Znamienne, że powieści towarzyszył wydany niemal równocześnie tom szkiców Spiżowa brama – eseistycznego dziennika utrzymanego w podobnym nurcie kontestacji.
Z perspektywy drugiej dekady XXI wieku powieść może być interpretowana jako analiza kryzysu Kościoła pod koniec pontyfikatu Piusa XII, w latach poprzedzających narodziny ruchu odnowy nazwanego aggiornamento (uwspółcześnienie) i obrady zwołanego przez Jana XXIII Soboru watykańskiego II. W szerszym, pozapolitycznym wymiarze powieść drastycznie ukazuje styk hermetycznego i ugruntowanego tradycją aparatu wszelkiej biurokracji z kierującym się całkiem innymi zasadami światem zewnętrznym. W opisie zmagań bohatera z niepojętą machiną biurokratyczną niekiedy przebija tło surrealistyczne, nasuwające analogie z losami bohaterów znanych utworów F.