Piąta kolumna – określenie stosowane w opracowaniach historycznych i publicystyce, a także w propagandzie politycznej w odniesieniu do grup obywateli będących bądź uznawanych za wrogów wewnętrznych, dywersantów, sabotażystów, szpiegów.
Pochodzenie terminu mały|180px|lewo|Dolores Ibárruri, 1936 Określenie „piąta kolumna” narodziło się w czasie hiszpańskiej wojny domowej (1936–1939), ale jego dokładne pochodzenie jest niejasne.
Według najbardziej rozpowszechnionej teorii miał go użyć po raz pierwszy jeden z przywódców rebeliantów generał Mola. W przemówieniu radiowym miał stwierdzić, że gdy 4 kolumny wojsk nacjonalistów posuwają się na Madryt, to piąta kolumna czeka w mieście na sygnał do powstania. Wersję taką ogłosiła 3 października 1936 roku w komunistycznym dzienniku Mundo Obrero partyjna propagandzistka, Dolores Ibarruri. Wtedy też określenie „piąta kolumna” pojawiło się publicznie po raz pierwszyPreston Paul (2011), La Guerra Civil Española: reacción, revolución y venganza, Madrid, . Natychmiast podjęła je cała prasa republikańskaZob. zdigitalizowane archiwa prasy hiszpańskiej, dostępne na serwisach Prensa Historica i Hemeroteca Digital, a za nią również media zagranicznew Polsce termin po raz pierwszy podał komunikat PAT z 17 października 1936. Już następnego dnia cytowały go gazety, zob. np.