Dział posiada najbogatszy zbiór zabytków archeologicznych mówiących o przeszłości ziemi śląskiej w granicach obszarowych Górnego Śląska, a obejmujący okres od epoki kamienia po średniowiecze włącznie. Historia powstania działu i tworzenia się poważnego dziś zbioru zabytków sięga 1909. Jego rozwój przebiegał dwutorowo ze względu na sytuację polityczną. Z jednej strony w powstałej po stronie niemieckiej placówce muzealnej, a z drugiej w utworzonym po stronie polskiej dziale prahistorii Muzeum Śląskiego.

W 1922 bytomski dział archeologii zyskał rolę wiodącą w strukturze muzealnej, dzięki temu, iż przy Landesmuseum działał samodzielny referent do spraw ochrony zabytków archeologicznych na rejencję opolską. Placówka ta posiadała zdecydowanie lepsze warunki do gromadzenia zbiorów oraz etatową obsadę specjalistyczną.

W ramach działu prahistorii Muzeum Śląskiego rozpoczęto gromadzenie zabytków dopiero od 1928. Niestety, cała działalność aż do 1938 opierała się na ekspedycjach podejmowanych przez pracowników z innych ośrodków. Zbiory obu działów połączono w 1939 i od tego czasu są one stale wzbogacane wpływającymi na bieżąco materiałami z badań wykopaliskowych.