Prędkości osiągane przez współczesne odrzutowce pasażerskie są z reguły ok. trzykrotnie wyższe niż te, z jakimi poruszają się składy dużych prędkości. Tym niemniej, w przypadku podróży na trasach rzędu 400–800 kmBartłomiej Gorlewski, Kolej dużych prędkości. Uwarunkowania ekonomiczne., Oficyna Wydawnicza SGH, Warszawa 2012, s. 44., czas podróży samolotem i pociągiem jest zwykle porównywalny. Składają się na to dwa główne czynniki: położenie lotnisk, zwykle w znacznym oddaleniu od centrów miast, a zatem wymagające pewnego czasu na dojazd do nich; procedura wsiadania i wysiadania z pociągu jest dużo prostsza i zajmuje mniej czasu niż odprawa pasażerów samolotu (szczególnie w warunkach obecnego zaostrzenia procedur bezpieczeństwa).
Budowa kolei dużych prędkości ma uzasadnienie w relacjach, w których istnieje bardzo duży popyt na przejazdy pasażerskie (powyżej 5 mln osób rocznie), a odległości największej liczby przejazdów zamykają się w przedziale 200–800 km.
Najbardziej rozbudowane systemy kolei dużych prędkości istnieją w Chinach, Japonii, Francji, Niemczech, Hiszpanii, Włoszech i Korei Południowej.
Prędkości Kryterium uznania kolei za kolej dużej prędkości jest prędkość handlowa pociągów. Międzynarodowy Związek Kolei uznaje, że pociąg musi przekroczyć 250 km/h.