Sudety Środkowe są bardzo zróżnicowane pod względem nie tylko wysokości, ale też pod względem rzeźby i budowy geologicznej. Znajdują się tutaj jedyne w Polsce góry płytowe, jakimi są Góry Stołowe, najstarsze góry w Polsce – Góry Sowie – zbudowane z archaicznych gnejsów, a także Góry Kamienne, których ostre szczyty zbudowane są z powulkanicznych porfirów i melafirów. Góry porośnięte są lasem świerkowym, z rzadko występującymi naturalnymi buczynami. Punkty widokowe znajdują się na wieżach widokowych, na skałkach, polanach szczytowych lub zboczach. W Górach Stołowych wyniesione płyty skalne są naturalnym tarasem widokowym na całe Sudety od Karkonoszy po Sudety Wschodnie.
Doliny śródgórskie są w znacznym stopniu zurbanizowane i gęsto zaludnione.
Wody Grzbietem Sudetów Środkowych biegnie granica wododziału między zlewiskiem Morza Bałtyckiego i Północnego wody z północnych stoków, będąc dopływami Odry, spływają do Bałtyku, a z południowych, będąc dopływami Łaby, do Morza Północnego.
Największymi rzekami Sudetów Środkowych są Nysa Kłodzka i Bóbr.