thumb|266px|Ziemia łomżyńska jako część województwa mazowieckiego w latach 1529-1795 mały|Ziemia łomżyńska i inne ziemie Mazowsza (XIII–XVIII w.) Ziemia łomżyńska () – historyczny obszar wchodzący w skład Mazowsza, a zarazem jego największa ziemia. W wielu dokumentach źródłowych, głównie zagranicznych, obszar określany mianem Mazowsze Łomżyńskie. Starostwo grodowe znajdowało się w Łomży. Oprócz grodu łomżyńskiego starosta opiekował się również grodami w Ostrołęce, Zambrowie i Kolnie.mały|Ziemia łomżyńska, Mazowsze i inne krainy historyczne Polski na tle współczesnych granic administracyjnychW XVII wieku w ziemi łomżyńskiej szlachta stanowiła 47% mieszkańcówJolanta Choińska-Mika, Między społeczeństwem szlacheckim a władzą. Problemy komunikacji: społeczności lokalne – władza w epoce Jana Kazimierza, Warszawa 2002, s. 21..
Osadnictwo Teren ziemi łomżyńskiej był zasiedlany przez Mazowszan już w X–XII w wieku, przede wszystkim nad Narwią i górnym Orzem. Świadczy o tym fakt, że w XI wieku istniało kilka dużych grodów na linii Narwi: w Ostrołęce, w Nowogrodzie naprzeciw ujścia Pisy, w Starej Łomży oraz w Wiźnie poniżej ujścia Biebrzy. Istniało też kilka innych grodów w pobliżu rzek i traktów komunikacyjnych.