Ponadto jako „podłoże macierzyste”, ocalające, zachowujące, stanowi stały punkt odniesienia dla człowieka.

W toku rozwoju wierzeń (i rolnictwa) archaiczne bóstwa telluryczne ustępują bóstwom agrarnym – pojawia się postać wielkiej bogini, matki, rodzącej i cierpiącej, opiekunki roślinności, pani urodzaju. W wierzeniach wyraźnie rysuje się nierozerwalny związek narodzin i śmierci. Klarownym przykładem tego zjawiska może być ustąpienie kultu Gai na rzecz kultu Demeter.

Woda w wierzeniach to symbol całokształtu możliwości, macierzy, podstawa każdego zjawiska kosmicznego, symbol pierwotnej substancji, z której biorą początek wszelkie formy i do której powracają. Jako taka często pojawia się w mitach kosmogenicznych obok Ziemi i nieba; ściśle łączy się także z kultami lunarnymi.

Przykłady bóstw Ważniejsze spośród bóstw Ziemi jako całości: słowiańska Mokosz babiloński Bel egipski Geb grecka Gaja indyjska Prythiwi

Bóstwa akwaryczne:

celtycki Lear grecki Okeanos i Posejdon, Alchebos – jeden z ważniejszych bogów rzecznych indyjska Ganga i Jamuna – bóstwa rzek: Gangesu i Jamuny inuicka Sedna – gniewna bogini morza polinezyjska Tara rzymski Neptun sumeryjski Enki słowiański Perepłut

Przykładem bóstwa gór i dolin jest Himawant – indyjska personifikacja Himalajów.

*