Badania geochronologiczne pokazują, że wiele DPM powstało w opisany powyżej sposób (nagły epizod intensywnego wulkanizmu i dłuższa faza o niższej intensywności), co odpowiada strukturze modelowego pióropusza – warto jednak pamiętać, że w rzeczywistości pióropusze płaszcza nie muszą mieć tak schematycznej budowy, a ruchy materii w płaszczu Ziemi nie są jeszcze poznane z wystarczającą dokładnością, by z całą pewnością przesądzać samo istnienie pióropuszy płaszcza.
Część naukowców tłumaczy powstanie DPM ruchami tektonicznymi, przede wszystkim rozstępowaniem się płyt tektonicznych, jakie zachodzi np. w grzbietach śródoceanicznych i ryftach kontynentalnych. W regionie, gdzie litosfera ziemska jest relatywnie cienka (np. na dnie oceanu lub w tych regionach kontynentów, gdzie występują ruchy rozciągające), wylew magmy jest bardziej prawdopodobny. Pocienienie litosfery sprawia, że materiał skalny astenosfery może wznieść się bliżej powierzchni Ziemi – podczas gdy temperatura magmy nie zmniejsza się, spada ciśnienie, jakiemu jest ona poddana. Przy niższym ciśnieniu spada z kolei temperatura topnienia skały, co prowadzi do jej intensywniejszego topnienia. Proces ten, w którym topnienie skał spowodowane jest ich wzniesieniem się i tym samym obniżeniem ciśnienia, nazywany jest topnieniem dekompresyjnym (ang.