Mistycy starają się różnymi środkami – werbalnie, ale także za pomocą obrazów, symboli i wszelkich środków ekspresji artystycznej – przekazać to, co w ich doświadczeniu mistycznym jest niewyrażalne. Chrześcijańskie pojęcie przeżycia mistycznego zakłada, że dokonuje się ono wyłącznie dzięki łasce. Nie zależy od przyrodzonych zdolności człowieka, stosowanych przez niego technik, czy posiadanej wiedzy. Czynnikiem aktywnym jest miłość Boża. Człowiek może jedynie przyjąć, zgodzić się na działanie Boże w sobie, poprzez modlitwę, kontemplację, medytację, uczucie, intuicję. Ta bierna natura chrześcijańskiej mistyki odróżnia ją w zasadniczy sposób od gnozy. Według tej ostatniej, oświecenie jest bowiem owocem aktywności osoby zainteresowanej.
Choć termin „mistyk” określa osobę związaną z jedną z tradycji religijnych – judaizmu, chrześcijaństwa, islamu, hinduizmu czy buddyzmu – współcześnie termin ten, jak wiele innych (świętość, kult, rytuał) podlega sekularyzacji.
Mistycyzm a dusza W tradycji judeochrześcijańskiej (judaizm, chrześcijaństwo, islam) posiadanie duszy odgrywa zasadniczą rolę.