Orygenes (, ; ur. ok. 186 w Aleksandrii, zm. ok. 253 w Cezarei albo Tyrze) – wczesnochrześcijański egzegeta, teolog, filozof i pisarz. Jeden z najbardziej płodnych komentatorów Pisma Świętego w epoce patrystycznej. Święty Koptyjskiego Kościoła Ortodoksyjnego.
Zajmował się egzegezą krytyczną i literalną oraz egzegezą alegoryczną. W zasadniczy sposób przyczynił się do ukształtowania tradycji teologicznej Szkoły Aleksandryjskiej. Znany jest również jako twórca, odrzuconej później przez Magisterium, teorii preegzystencji dusz. Ogół poglądów mu przypisywanych nazywany jest orygenizmem.
Życiorys Orygenes urodził się około 186 roku w Aleksandrii, jako syn Leonidesa, który prawdopodobnie był obywatelem rzymskim. Miał sześcioro młodszego rodzeństwa. Podstawową edukację odebrał w domu – od ojca, który był wykształcony. Około 200 roku jego ojciec został aresztowany (w wyniku rozporządzenia Septymiusza Sewera zabraniającym przyjmowania chrztu) a następnie ścięty. Sam Orygenes został ochrzczony w dzieciństwie, więc jego dekret cesarza nie obejmował. Ponieważ rzymskie prawo zakazywało samotnej kobiecie zajmować się dziećmi, Orygenes i jego rodzeństwo zostali przygarnięci przez inne chrześcijańskie rodziny. Wkrótce potem popadł w konflikt ze swoimi opiekunami i w wieku około szesnastu lat otworzył powtórnie szkołę swego ojca.