Przy ujęciu normy prawnej jako określonego, kompletnego wyrażenia normatywnego zmiana jej treści oznacza w istocie, że dotychczasowa norma przestaje obowiązywać, a w jej miejsce zostaje ustanowiona albo uznana norma o odmiennej treści. W takim ujęciu norma prawna nie jest derogowana „w części”: eliminowana jest dotychczasowa norma, a ewentualnie pojawia się norma nowa.
Inaczej przedstawia się sytuacja na poziomie tekstu prawnego. Akt normatywny może zostać uchylony w całości albo częściowo, a poszczególne przepisy mogą zostać usunięte, zmienione albo zastąpione innymi. Skutki takich operacji dla obowiązywania norm prawnych ustala się dopiero z uwzględnieniem relacji między przepisami i normami oraz reguł ich wykładni.
Derogacja formalna
Derogacja formalna jest uchyleniem dokonywanym przez kompetentny podmiot, przede wszystkim prawodawcę, za pomocą odpowiedniej czynności prawotwórczej. Jej typowym instrumentem jest przepis uchylający (derogacyjny), który wskazuje akt normatywny, przepis albo ich zespół mający utracić moc.
W tym ujęciu derogacja jest prawnie doniosłą czynnością konwencjonalną.