Gradient adiabatyczny – wielkość określająca teoretyczny spadek temperatury izolowanej termicznie cząstki próbnej gazu znajdującego się w polu grawitacyjnym przy wzniesieniu się jej o jedną jednostkę. Wielkość używana w dziedzinach nauk stosujących mechanikę płynów, m.in. w meteorologii, oceanografii czy astrofizyce. W modelu tym przemieszczający się element próbny nie wymienia energii wewnętrznej z otoczeniem (przemiana adiabatyczna), co ma symulować rzeczywiste procesy.
Gradient temperatury z wysokością jest zdefiniowany jako:
gdzie: – gradient temperatury, – temperatura, – wysokość.
Przy założeniu adiabatyczności procesów w atmosferze gradient ten nazywany jest gradientem adiabatycznym. Ogólnie mówiąc, gradient temperatury może mieć też składowe poziome.
Stałe określane dla atmosfery mały|Diagram termodynamiczny atmosfery. Równoległe ciągłe nachylone w lewo linie (Dry Adiabat) to adiabaty „suche”. Linie przerywane (Moist Adiabat) to adiabaty „wilgotne”, ich nachylenie (gradient) zmienia się. W wyniku zmiany wysokości cząstki próbnej powietrza zmienia się jej ciśnienie, w wyniku czego zmienia się jej temperatura. W meteorologii wprowadza się teoretyczne stałe określające gradient temperatury podczas zmiany wysokości cząstki powietrza w określonych warunkach.