thumb|Ulotka III Proletariatu wydana podczas Rewolucji 1905 roku|140px III Proletariat, właśc. Polska Partia Socjalistyczna „Proletariat” – partia robotnicza utworzona w maju 1900 r. w drodze wystąpienia z PPS sekcji lwowskiej.
Jej założycielem byli dawni członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej. Przywódcą i głównym ideologiem był Ludwik Kulczycki, inni to: Bolesław Drobner, Roman Trocki, Wacław Klimowicz, Kazimierz Jeziorowski i Aleksander Borowiński, który to swoje członkostwo uzasadniał później koniecznością przeciwstawienia się zarówno tendencjom nacjonalistycznym w PPS, jak i niedocenianiu kwestii narodowej przez SDKPiL. PPS „Proletariat” forsował terror jako najskuteczniejszy oręż do walki z caratem, głosił program autonomiczny dla Królestwa Polskiego i przekształcenia Rosji w federację o charakterze konstytucyjnym. Niepodległość Polski uzależniali od dogodnej sytuacji międzynarodowej. Chcieli być trzecią siłą (obok PPS i SDKPiL). Współpracowali z Bundem i głosili konieczność współdziałania z rosyjskim ruchem robotniczym. III „Proletariat” był partia słabą, większym poparciem ciesząc się jedynie w Warszawie i początkowo w Łodzi. Na przełomie 1905/1906 roku odbył się jedyny zjazd partii. III „Proletariat” ogłosił dwa programy (1902 i 1906 r.), ponadto wydał szereg broszur popularyzujących socjalizm i własną ideologię.