Włoskiej mentalności nigdy tak naprawdę nie odpowiadała architektura gotycka. Stąd włoskie budowle też tak znacznie różniły się od dzieł powstających we Francji i Niemczech. Z chwilą pojawienia się nowych prądów w nauce, kulturze i obyczajach, artyści włoscy dość szybko odeszli od kanonów poprzedniej epoki a okres przejściowy pomiędzy gotykiem a renesansem (protorenesans) był stosunkowo krótki a jednym z niezbyt licznych przykładów zabytków tego okresu jest kościół San Miniato we Florencji, w mieście, w którym narodziła się sztuka renesansu.
Architektura renesansu we Włoszech to prawie dwa wieki historii, podczas której przechodziła różne fazy. Zwyczajowo okres ten dzieli się na trzy etapy: wczesny – od około 1420 r. do ok. 1500 rozkwitu – do ok. 1540 późny – do ok. 1580. thumb|180px|Palazzo Pitti we Florencji thumb|180px|Fasada kościoła Santa Maria Novella thumb|180px|Rotunda kościoła S. Maria delle Grazie w Mediolanie thumb|180px|Kaplica Pazzich thumb|180px|Tempietto w Rzymie thumb|180px|D. Bramante, projekt bazyliki św. Piotra w Rzymie thumb|180px|Bazylika św.