Wyodrębnienie kultury i języka starobiałoruskiego ze wschodniosłowiańskiej wspólnoty staroruskiej było uwarunkowane sytuacją polityczną tych obszarów w XIII–XIV wieku, to jest od okresu najazdów tatarskich do podbojów ziem białoruskich przez władców litewskich. Książęta litewscy przyjęli od stojącej na wyższym stopniu rozwoju cywilizacyjnego Rusi wzorce zarówno polityczne, jak i kulturowe. Za panowania Olgierda w Wielkim Księstwie Litewskim język starobiałoruski otrzymał status języka oficjalnego. Poczynając od epoki renesansu powstawały dzieła o charakterze prawniczo-politycznej, pojawiały się nowe dla literatury starobiałoruskiej gatunki i rodzaje literackie, jak poezja, literatura polemiczna, proza pamiętnikarska, dramat.
Literatura użytkowa Do rozwoju literackiego języka białoruskiego przyczyniły się pochodzące z XV–XVI wieku zabytki piśmiennictwa starobiałoruskiego, należące do literatury użytkowej. Najstarszymi tego typu zabytkami są Metryka Litewska i Sudiebnik Kazimierza Jagiellończyka, sporządzone w XV wieku. Metryka Litewska jest zbiorem dokumentów z kancelarii wielkich książąt litewskich. Zawiera dokumentację oficjalną, korespondencję władców, zapisy spraw sądowych.