Późniejsi sunnici zaliczyli Usmana do czterech kalifów prawowiernych, natomiast szyici ostatecznie odrzucili Usmana jako uzurpatora bezprawnie dzierżącego władzę należną Alemu.
Życiorys Usman jako towarzysz Mahometa i wybór na kalifa Był synem Affana ibn Abi al-Asa z rodu Umajjadów i Arwy bint Kurajz, której matką była Umm Hakim bint Abd al-Muttalib, ciotka Mahometa. Usman był bardzo bogatym kupcem i jedną z pierwszych osób nawróconych na islam. Był pierwszym muzułmaninem o tak wysokim społecznym statusie i ze względu na znaczenie jego poparcia dla nowej religii Mahomet darzył go szczególnymi względami, co objawiło się szczególnie w oddaniu mu za mąż swojej córki, Rukajji. Miał wziąć udział w dwóch pierwszych emigracjach (hidżra) do Abisynii, a następnie być jednym z muhadżirów w Medynie. Nie brał udziału w bitwie pod Badrem, ponieważ za zgodą Proroka miał zajmować się chorą Rukajją. Pomimo tego Mahomet przyznał mu udział w łupach zdobytych podczas starcia. Kiedy Rukajja ostatecznie zmarła, Usman ożenił się z inną córką Proroka, Umm Kulsum. Uciekł z pola bitwy pod Uhudem, co miało być mu wybaczone przez koraniczne objawienie. Według Wilferda Madelunga „kiedy tylko było to możliwe do uzasadnienia, Prorok uwalniał go od obowiązku walki w bitwie i powierzał mu inne zadania”.