Usman służył wczesnomuzułmańskiej wspólnocie przede wszystkim hojnie wspierając jej przedsięwzięcia swoim ogromnym majątkiem oraz korzystając ze swojej społecznej pozycji jako negocjator akceptowany przez mekkańską arystokrację, szczególnie podczas zawierania układu z al-Hudajbijji. W sumie zarówno za życia Mahometa, jak i rządów jego następców, Abu Bakra (632 – 634) i Umara (634 – 644), Usman nie pełnił szczególnie aktywnej roli.
Pomimo to wysoka pozycja Usmana wśród pierwszych muzułmanów była niepodważalna, przede wszystkim z racji jego związków z Prorokiem. Umar przed swoją śmiercią zdecydował, że jego następcę wybierze spośród siebie sześcioosobowa rada (szura), złożona wyłącznie z muhadżirów, i obok Alego (656 – 661), Zubajra, Talhy, S’ad ibn Abi Wakkasa oraz Abd ar-Rahmana ibn Aufa, w jej składzie znalazł się także Usman. Najpoważniejszym kandydatem na kalifa wydawał się Ali, najbliższy krewny i zięć Mahometa. Usman w czasie procesu elekcji pozostał całkowicie bierny i nie wysunął własnej kandydatury.