5 kwietnia 1950 roku Van Allen porzucił Laboratorium Fizyki Stosowanej na rzecz badań w Brookhaven National Laboratory. Wiosną 1950 roku rozpoczął dyskusję nad stworzeniem i koordynacją ogólnoświatowego programu naukowego nawiązującego do zbliżającego się maksimum w aktywności słonecznej. Program naukowy oparty był na dwóch poprzednich tzw. Polar Years (1882-1883, 1932-1933) i obliczony na zwiększenie świadomości istnienia ziemskiej atmosfery. W ten sposób narodził się Międzynarodowy Rok Geofizyczny (1957-1958), dzięki któremu rząd Stanów Zjednoczonych podjął się wystrzelenia satelitów służących obserwacjom geofizycznym.
W 1951 roku James Van Allen został rektorem wydziału fizyki University of Iowa w Iowa City. Zachęcał studentów do udziału w badaniach kosmosu.
W 1952 roku nie dostał zezwolenia na odpalanie swoich rockoons z racji zagrożenia jakie stwarzały dla ludności. W związku z tym poprosił marynarkę o możliwość kontynuowania badań na lodołamaczu „Eastwind” stacjonującym na Grenlandii. W 1953 badania przy użyciu rockoon przyniosły pierwsze ślady istnienia pasów radiacyjnych wokół Ziemi.