Deklarację programową, na bazie koncepcji jednolitofrontowych i odnoszących się do haseł walki z okupantem hitlerowskim w celu odzyskania niepodległości, opracował Nowotko.
Już w ZSRR wystąpiły różnice zdań pomiędzy Nowotką, popieranym przez większość członków grupy inicjatywnej, a przewidzianym na dowódcę organizacji wojskowej Bolesławem Mołojcem w sprawie, czy organizacja polityczna ma być nadrzędna wobec wojskowej, czy też organizacja wojskowa i jej działalność ma być nadrzędna wobec organizacji i działalności politycznej, która będzie tylko reprezentowana w organizacji wojskowej przez wydziały polityczne, podległe dowódcom oddziałów wojskowych. Po szkoleniu wojskowym w końcu września Grupę skierowano do Wiaźmy, gdzie czekano na sprzyjające warunki pogodowe do wylotu do Polski. Nowotko wraz z Grupą inicjatywną został 27 grudnia 1941 zrzucony na terytorium polskie (podczas zrzutu Nowotko złamał nogę, a ponadto została zgubiona radiostacja). „Grupa inicjatywna” nawiązała kontakty z kilkoma konspiracyjnymi grupami komunistycznymi i po ich scaleniu powołała, po zatwierdzeniu przez Moskwę (Stalin i Georgi Dimitrow z Kominternu), Polską Partię Robotniczą, a wkrótce potem także jej formację zbrojną Gwardię Ludową. Nowotko został pierwszym I sekretarzem (styczeń 1942), natomiast dowódcą GL został Bolesław Mołojec.