Kratyzm, teoria kratyzmu (gr. kratos – siła, moc) – termin wprowadzony przez Władysława Witwickiego (twórcę teorii kratyzmu).

Zalążki teorii kratyzmu pojawiły się już w pracy doktorskiej Witwickiego Analiza psychologiczna ambicji. Zawiera ona najważniejsze tezy, które następnie zostały odpowiednio rozwinięte. Za oficjalną datę ogłoszenia tej teorii i nazwania jej „kratyzmem” przyjmuje się 25 lipca 1907 – dzień wygłoszenia referatu pt. Z psychologii stosunków osobistych na sekcji filozoficznej X Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich we Lwowie. Pełne rozwinięcie i dojrzałą formę uzyskała w napisanym przez Witwickiego drugim tomie podręcznika psychologii (1927). Jednak wpływy i odniesienia do tej teorii można znaleźć również w innych tekstach Witwickiego, szczególnie w jego komentarzach do tłumaczeń dialogów Platona oraz ewangelii Mateusza i Marka (Dobra Nowina według Mateusza i Marka).

Źródłem inspiracji przy tworzeniu teorii kratyzmu były dla Witwickiego dzieła Arystotelesa, Nietzschego, Hobbesa, ewolucjonistyczne idee Spencera oraz dialogi Platona (głównie Gorgiasz, Fajdros, Państwo).