Najbardziej zbliżony jest do gwary białostockiej dialektu mazowieckiego. thumb|upright=1.5|Zasięg dialektu północnokresowego według Zofii Kurzowej
Geneza dialektu W procesie kształtowania się dialektu północnokresowego odegrały główną rolę dwa zjawiska: napływ ludności pochodzenia mazowieckiego zwłaszcza po roku 1569 na obszar Wielkiego Księstwa Litewskiego. polonizacja ludności autochtonicznej litewskiej i białoruskiej.
Proces napływu na Litwę fal osadniczych z Mazowsza i Podlasia, tzn. mazowieckiej szlachty zagrodowej, rzemieślników, drobnego mieszczaństwa, duchowieństwa, ludności dworskiej i żołnierzy zaznaczył się w okresie istnienia Rzeczypospolitej Obojga Narodów w wiekach XVI-XVIII, chociaż istniały też wcześniejsze fale osadnictwa z okresu XIII-XV stulecia. Śladem tych fal osadniczych jest pokrewieństwo według wielu cech dialektu północnokresowego z dialektem mazowieckim.