Opierał się on na czterech głównych zasadach: pracy organicznej, czyli dążeniu do rozwoju gospodarczego ziem polskich, mającego wzmocnić pozycję i znaczenie narodu polskiego; pracy u podstaw, dążeniu do szerzenia oświaty, zwłaszcza wśród warstw najuboższych, w celu podniesienia poziomu ich życia oraz zwiększenia ich świadomości narodowej w walce z rusyfikacją i germanizacją stosowanymi przez zaborców; asymilacji Żydów i innych mniejszości narodowych, czyli zwiększeniu tolerancji wobec innych narodów zamieszkujących ziemie polskie umożliwiające im asymilację z Polakami; emancypacji kobiet, dążeniu do równouprawnienia kobiet w polskim społeczeństwie.
Pozytywiści odrzucali walkę z zaborcami na drodze rewolucyjnej jako nieefektywną i przynoszącą większe szkody niż korzyści. Swoje cele chcieli realizować w ramach prawa obowiązującego w państwach zaborczych.