Głównym wątkiem jest miłość kupca pochodzenia szlacheckiego Stanisława Wokulskiego do pięknej arystokratki Izabeli Łęckiej. W 1894 roku Prus publikuje Emancypantki, powieść opisującą problem emancypacji kobiet, a w 1897 powieść historyczną Faraon, której akcja toczy się w starożytnym Egipcie i która ujawnia kulisy władzy. Pod koniec życia wydaje powieść Dzieci, w której poddaje krytyce rewolucję jako lekarstwo na zło świata.
Twórczość Henryka Sienkiewicza Henryk Sienkiewicz to drugi wybitny pisarz epoki pozytywizmu. Początkowo zasłynął jako dziennikarz i autor cyklu reportaży z zagranicznych wędrówek pt. Listy z podróży do Ameryki oraz Listy z Afryki. W 1872 roku opublikował powieść Na marne, jednak podobnie jak większość twórców tego okresu początkową sławę zyskał jako nowelista. Do początkowych nowel należą Szkice węglem ukazujące obraz polskiego chłopa wyzyskiwanego przez dwór, Kościół i urzędników carskich oraz mała trylogia utrzymana w konwencji gawędy szlacheckiej, na którą składają się takie utwory jak Stary sługa, Hania i Selim Mirza. Następne nowele, które ugruntowały jego pozycję, to m.in. Bartek Zwycięzca, Jamioł i Janko Muzykant (o ciężkiej doli polskich chłopów), Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela (o polityce wynarodowiania stosowanej przez zaborców).