Monocyty mają duże, ruchliwe, pofałdowane jądra komórkowe i bardzo drobne ziarnistości cytoplazmy. Dostają się do krwiobiegu na okres 40–80 godzin, po czym opuszczają go przez ściany naczyń krwionośnych i wędrują do okolicznych tkanek. Tam powiększają się i tworzą makrofagi, pełniące niezbędne funkcje w odporności, gdyż fagocytują substancje obce i prezentują antygen limfocytom w zakażeniach patogenami. Udział w procesach immunologicznych jest uwarunkowany posiadaniem receptorów dla antygenów na powierzchni błony komórkowej, co stanowi początek ich rozpoznania przez komórki immunologicznie kompetentne. Funkcja komórek należących do układu makrofagów polega także na zdolności czynnego ruchu (dzięki nibynóżkom, czyli wypustkom cytoplazmatycznym) i fagocytozy. Z pożeraniem innych (obcych, zniszczonych lub własnych zużytych) komórek wiąże się zdolność koloidopeksji, to znaczy wychwytywania zbędnych ciał koloidowych znajdujących się w płynach tkankowych, krwi i limfie. Makrofagi potrafią przekształcać ciała białkowe na białka swoiste, neutralizują jady i substancje trujące, odczepiają żelazo z hemoglobiny (w wątrobie) i wytwarzają barwniki żółciowe, na przykład bilirubinę.