Bildungsroman (z niem. Bildung – „kształcenie”, „formowanie” i Roman – „powieść”; dosł. „powieść edukacyjna” albo „powieść formacyjna”) – typ powieści przedstawiającej psychologiczny, moralny i społeczny rozwój protagonisty, zwykle młodego, oraz jego kształtowanie się w relacji z otoczeniem społecznym. W polskiej literaturze krytycznej termin bywa oddawany jako „powieść formacyjna”.
Historia terminu Gatunek wykształcił się w literaturze niemieckiej XVIII wieku. Za wczesny punkt odniesienia dla jego nowelistycznej postaci uznaje się Geschichte des Agathon Christopha Martina Wielanda, natomiast za klasyczny wzorzec gatunku – Lata nauki Wilhelma Meistra Johanna Wolfganga Goethego. Ważną rolę w ukształtowaniu pojęcia odegrał Karl Morgenstern, który w odniesieniu do Lat nauki Wilhelma Meistra posługiwał się terminem Bildungsroman.
Cechy gatunkowe Fabuła bildungsromanu koncentruje się na kolejnych etapach dojrzewania bohatera. Obejmuje jego konflikty z rodziną, szkołą, środowiskiem społecznym lub własnymi aspiracjami, a także doświadczenia prowadzące do przemiany postawy życiowej.