W ujęciu klasycznym proces ten zmierza do osiągnięcia dojrzałości rozumianej jako pogodzenie osobistych dążeń z wymaganiami społecznymi, choć w nowszych realizacjach gatunku rozwój bohatera może być przedstawiany ironicznie, niepełnie albo jako porażka. Zakres pojęcia nie jest całkowicie stały: w użyciu ogólnym bywa odnoszone szeroko do powieści o rozwoju młodego bohatera, natomiast w badaniach germanistycznych pozostaje przedmiotem bardziej szczegółowych sporów gatunkowych.
Pokrewnymi pojęciami są Entwicklungsroman, czyli powieść rozwojowa w szerszym sensie, oraz Erziehungsroman, powieść wychowawcza lub edukacyjna. Terminy te bywają stosowane wymiennie, choć w badaniach literackich mogą służyć do odróżniania różnych modeli rozwoju bohatera. Odmianą bildungsromanu jest także Künstlerroman, czyli powieść o kształtowaniu się artysty.
Przykłady bildungsromanów Do przykładów wskazywanych w opracowaniach należą: Johann Wolfgang von Goethe – Lata nauki Wilhelma Meistra Charles Dickens – Wielkie nadzieje Charlotte Brontë – Dziwne losy Jane Eyre James Joyce – Portret artysty z czasów młodości J.D.