Grudziądz. Kronika dziejów miasta wyd. Regnum, Gdańsk 1999 .. W ślad za nią pojawiają się inne pisma: Dziennik Grudziądzki (1903), Kurier Narodowy (1911). Duże zasługi dla rozwoju polskiego handlu i rzemiosła miał Bank Ludowy. W 1911 roku otwarto Dom Polski „Bazar”, gdzie znalazły swoją siedzibę polskie organizacje i towarzystwa. W 1918 roku 25% mieszkańców Grudziądza stanowili Polacy w wyniku długoletniej germanizacji oraz napływu Niemców w okresie zaborów Polski, ale w powiecie grudziądzkim należącym jeszcze do Rzeszy Niemieckiej Polacy stanowili 60% mieszkańców. Na mocy traktatu wersalskiego z 1919 roku Grudziądz został przyznany PolsceMiller Katarzyna; Historia Grudziądza w: Grudziądz. Miasto nad Wisłą Wydawnictwo Janusza Kalamarskiego, 2004, ..

II Rzeczpospolita mały|Grudziądz w 1928 23 stycznia 1920 do Grudziądza wkroczyło wojsko polskie po 148 latach zaborów, a już 15 sierpnia tego roku powołano w nim do życia Centralną Szkołę Jazdy, przekształconą następnie w znane w całym kraju Centrum Wyszkolenia Kawalerii. Miasto włączono do województwa pomorskiego ze stolicą w Toruniu. Nastąpił odpływ Niemców przybyłych w okresie zaborów, w zamian przybyli Polacy z ziem pozostawionych w granicach Niemiec. W 1931 roku Polacy stanowili 93% mieszkańców Grudziądza.

II wojna światowa