Pierwotna wersja scenariusza, przygotowana przez Czeszkę, nosiła tytuł Staż kandydacki. Tytuł ten pisarz wybrał nieprzypadkowo, gdyż zamierzał zasugerować młodzieży – potencjalnej widowni filmowej – że „przystąpienie do partii komunistycznej jest sprawą bardzo poważną”. Janina Falkowska w biografii reżysera jednak zaznacza, że scenariusz Czeszki nie różniłby się od typowych filmów socrealistycznych, które w momencie produkcji reprezentowały jedyną obowiązującą poetykę. Wajda chciał uniknąć stosowania natrętnej propagandy charakterystycznej dla tego okresu, toteż dokonał pewnych zmian w scenariuszu. Przywróciwszy pierwotny tytuł powieści, wprowadził do filmu postać Jana Kronego, który w odróżnieniu od Stacha oraz Doroty jest bohaterem niejednoznacznym i wątpi w słuszność swych poczynań. Ponadto swojemu pierwszemu operatorowi, Jerzemu Lipmanowi, Wajda zasugerował, aby ten robił zdjęcia do filmu w trakcie niepogody. Celem reżysera była imitacja poetyki włoskiego neorealizmu, który miał nadać sztywnemu propagandowo filmowi walor autentyczności.