Zwolniony z powodu choroby matki, w grudniu 1944 powrócił do kraju.
Od lutego 1945 mieszkał w Kutnie i uczęszczał do Gimnazjum i Liceum im. Jana Henryka Dąbrowskiego. Wiosną 1946 przeniósł się wraz z rodziną do Szczecina, gdzie kontynuował naukę w Gimnazjum i Liceum im. Henryka Pobożnego; w 1949 zdał maturę. Następnie do 1952 studiował bibliotekoznawstwo na Wydziale Polonistycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Ukończył je po pierwszym stopniu (licencjat), ponieważ władze nie pozwoliły mu na kontynuację studiów na poziomie magisterskim. Jednocześnie w 1950–1951 był zatrudniony na pracach zleconych początkowo w Centralnym Urzędzie Pomiarów Kraju, później z ramienia Ministerstwa Oświaty przy porządkowaniu centralnego katalogu zaopatrzenia bibliotek publicznych w kraju. Debiutował w 1951 na łamach „Tygodnika Powszechnego” artykułem pt. „O optymizmie wiary”, będącym głosem w dyskusji na temat powieści katolickiej (nr 49, podpisał się jako Jerzy Patkiewicz). W 1952 podjął pracę w Bibliotece Narodowej w Warszawie, początkowo w Biurze Katalogowym, następnie w Dziale Uzupełniania Zbiorów. Zimą 1953 roku podczas wycieczki do Torunia poznał pracownicę tamtejszej biblioteki, repatriantkę z Wilna, studentkę polonistyki Zofię Korbutt. Od 1954 pracował w nowo powstałym Instytucie Książki i Czytelnictwa Biblioteki Narodowej.