W polskiej literaturze jest jedną z pierwszych powieści o kobiecie, która broniąc prawa do własnych uczuć, nie waha się przed zerwaniem tradycyjnych więzów rodzinnych i obyczajowychDlatego dostrzegane są pewne odległe analogie z "Panią Bovary" G. Flauberta.. Mimo życiowej klęski, bohaterka nie jest przez autora potępiona. Sprawi to, że chłopka Ulana stanie się jedną z najgłośniejszych postaci kobiecych w naszych romansach miłosnych XIX wieku.

Uwagę zwraca również subtelność tego romansu, odbiegającego od popularnego schematu prostackiego uwiedzenia i porzucenia przez panicza, z towarzyszącym temu klasycznym moralizatorstwem. Główny bohater nie jest bowiem szablonowym potworem, choć krzywdzi zależną od siebie chłopkę, uwodząc ją i następnie niszcząc jej życie. Ta zaś ostatecznie sama wybiera świadomie swój los, choć początkowo dręczona wahaniami, skrytymi pragnieniami i jawnie opierająca się uczuciu – też potraktowanemu u obojga bohaterów w zróżnicowany sposób. Podczas gdy miłość wieśniaczki ma charakter naturalny i gwałtowny, miłość dziedzica zdaje się bardziej wmówiona i wyuczonaSt. Burkot, dz. cyt., s. 16-18.. M.in. te etyczne uwarunkowania uczuć sprawiają, że utwór Kraszewskiego trudno zakwalifikować do typowych „powieści z tezą”.