Te pierwsze mogły być ścigane początkowo przez każdego, z czasem uprawnienia do ścigania i karania przejął na wyłączność władca lub państwo.
Ewolucja odpowiedzialności karnej Prawo wczesnośredniowieczne Nie wykształciły się ogólne zasady odpowiedzialności karnej. Nie odróżniano bezprawia karnego od cywilnego (np. złodziej odpowiadał tak samo jak dłużnik będący w zwłoce). Za przestępstwo uważano każde działanie (zaniechanie), które powodowało szkodę. Szeroko traktowano związek przyczynowy () między zachowaniem sprawcy a zaistniałym skutkiem. Sprawca odpowiadał nawet za przypadek. Przyjmowano zasadę przyczynowości formalnej (wystarczyło jakiekolwiek powiązanie skutku z osobą sprawcy) np. właściciel stawu odpowiadał za śmierć topielca. Z czasem pojawiły się tendencje do ograniczenia związku przyczynowego (tworzenie domniemań, rozwój empirii kryminalnej). Z reguły nie brano pod uwagę winy sprawcy. Z drugiej strony pojawiły się początku subiektywizacji odpowiedzialności (zabójstwo z przypadku wykluczało możliwość stosowania odwetu); przewidywano mniejszą odpowiedzialność za przestępstwa popełnione niechcący, ale przypadkiem;