Kariera naukowa Służbę w wojsku łączył ze studiami wieczorowymi z filozofii i socjologii. Po wojnie studiował na Uniwersytecie Warszawskim. Przed obroną pracy magisterskiej z filozofii napisanej na seminarium Adama Schaffa w 1954 roku został zatrudniony na uniwersytecie jako asystent Juliana Hochfelda. Radykalnie lewicowe poglądy Baumana uległy w miarę pracy uniwersyteckiej złagodzeniu, gdy przyszły socjolog zaczął rozumieć rozdźwięk między teorią marksistowską a rzeczywistością. W maju 1956 roku obronił przygotowaną pod kierunkiem Hochfelda rozprawę doktorską pt. Doktryna polityczna brytyjskiej Partii Pracy, której recenzentami byli Adam Schaff i Karol Lapter, a rok później – w czasie odwilży popaździernikowej – zdobył stypendium umożliwiające mu roczny pobyt na London School of Economics. Wyniki dalszych badań nad brytyjskim ruchem robotniczym ogłosił w rozprawie habilitacyjnej Klasa, ruch, elita. Studium socjologiczne dziejów angielskiego ruchu robotniczego, którą obronił w 1960 roku.