Ujawnił się wtedy jako przeciwnik kształcenia kobiet na studiach wyższych i zwolennik podkreślenia podziałów klasowych w szkolnictwie (szkoły przycerkiewne, dające tylko elementarną wiedzę – dla ludu; tzw. szkoły realne, będące przekształconymi gimnazjami realnymi, dające swoim absolwentom prawo wstępu tylko do uczelni politechnicznych – dla dzieci kupców i przemysłowców; gimnazja klasyczne, jedyne dające pełne wykształcenie średnie i uprawniające do studiów uniwersyteckich- dla szlachty; dość wysokie opłaty za nauczanie). Zwiększył wpływ prawosławnej hierarchii kościelnej na szkolnictwo.

Odsunięty od władzy w latach 1880–1882 przez liberałów, powrócił do niej po udanym zamachu narodników na cara Aleksandra II. W latach 1882–1889 Tołstoj był ministrem spraw wewnętrznych i szefem żandarmerii. Od 1882 pełnił również funkcję prezydenta rosyjskiej Akademii Nauk. W realiach Rosji carskiej stał się drugą osobą w państwie po carze. Jako minister spraw wewnętrznych i faktyczny kierownik całej polityki wewnętrznej państwa patronował m.in.