zarządzeniom zaostrzającym cenzurę (1882), znoszącym autonomię uniwersytetów (1884), wprowadzeniu instytucji naczelników ziemskich, czyli mianowanych urzędników pochodzenia szlacheckiego, sprawującymi władzę nad samorządową administracją gromad chłopskich (1889).

Tołstoj a Polacy Jako minister oświaty Tołstoj postrzegał system oświatowy jako ważny czynnik wewnętrznej stabilizacji państwa. Roztoczył ścisłą kontrolę nad pozaszkolnym życiem młodzieży, zwłaszcza w okręgu warszawskim, kijowskim i wileńskim. Wprowadził tzw. wilcze bilety dla niepokornych uczniów gimnazjów. W 1869 powołał na ziemiach polskich zaboru rosyjskiego Instytut Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Nowej Aleksandrii (dzisiejsze Puławy) na miejsce polskiego Instytutu Politechnicznego i Rolniczo-Leśnego oraz rosyjski Cesarski Uniwersytet Warszawski w miejsce polskiej Szkoły Głównej. Szkoły wszystkich szczebli na ziemiach polskich zaboru rosyjskiego miały stać się narzędziem rusyfikacji młodzieży polskiej – zarządzono w nich nauczanie wszystkich przedmiotów z wyjątkiem religii wyłącznie w języku rosyjskim. W 1872 zabronił używania języka polskiego na terenie szkoły, nawet w prywatnych rozmowach podczas przerw międzylekcyjnych.