W pierwszej, najstarszej fazie (tzw. pisowni niezłożonej) próbowano poprzestać na literach łacińskich. W tych warunkach jedna litera łacińska mogła mieć kilka różnych wartości głoskowych, np.: litera c oznaczała c, č, k litera z oznaczała ś, z, ź, ž. To nie wystarczało i trzeba było wprowadzić do użytku nowe znaki. Chętniej jednak uciekano się do kombinacji liter łacińskich. Różni pisarze i kopiści radzili sobie po swojemu z przystosowaniem alfabetu łacińskiego. W ówczesnych warunkach oświatowych i kulturalnych nie wypracowano ogólnie obowiązujących norm zapisu tekstu. Na ówczesną ortografię polską oddziaływały też rozbieżne wpływy czeskie i niemieckie. Oto przykłady najdawniejszej pisowni na podstawie bulli gnieźnieńskiej z roku 1136 i Kazań świętokrzyskich (XIII – XIV w.): Głoska Sposób zapisywania Przykłady Samogłoski nosowe (ą, ę) am, an, e, em, en, o, um, un, ꟁ Dambnizia (=Dębnica), Chrustov (=Chrząstów), Lunciz (=Łęczyca), sꟁ (=się), sa (=są) ć c, ch, cz, t Chotan (=Chocian), cynich (=czynić), czyalo (=ciało) č (dzisiejsze cz) c, ch, che Lunciz (=Łęczyca), Bichek (=Byczek), rech (=rzecz), uciny (=uczyni) dz c, cz, dz, z Zeraz (=Sieradz), drudzi (=drudzy), doracy (=doradzi), pyenyącz (=pieniądz) i i, y faly (=chwali), ubogy (=ubogi) j g, i, j, y ienze, iaco (=jako), Voibor k c, ck, k Cochan (=Kochan), Curassek