Z zapisków pozostawionych przez islamskiego uczonego Al-Biruni, pochodzących z lat 1041 do 1049, można dowiedzieć się, że diament był używany nie tylko do cięcia innych kamieni, ale duże egzemplarze zostały np. osadzone w pierścieniach dwóch X-wiecznych władców irańskich, że wiedziano, iż rubin i szafir były zasadniczo tym samym minerałem, a rubin odróżniano od innych czerwonych kamieni, w tym spinelu, m.in. po niuansach w kolorze.
Posiadanie kamieni szlachetnych było przywilejem zamożnych i wpływowych osób. Były symbolem władzy i bogactwa oraz służyły do ozdoby, np. w postaci naszyjnika. Wysadzano nimi diademy, korony, berła; ozdabiano nimi miecze, tarcze, pierścienie, a nawet zastawę stołową, rydwany i baldachimy oraz przedmioty religijne (relikwiarze, krzyże itp.). W średniowieczu nie dzielono kamieni na szlachetne i półszlachetne, ale wyraźnie dokonywano rozróżnienia między kamieniami uważanymi za wartościowe a zwykłymi skałami. Noszona biżuteria w późnym średniowieczu odzwierciadlała status społeczny danej osoby. Złoto, srebro i kamienie szlachetne były zarezerwowane dla rodziny królewskiej i szlachty. Nisko urodzeni nosili wyroby z miedzi i pewteru. Kamienie szlachetne były postrzegane przez pryzmat ich właściwości ochronnych jako amulety, np.