szafir miał sprawiać, że ten, kto go nosił był miłowany przez Boga i ludzi, a także ochraniał go przed urazami, oszustwami i przemocą. Szafirem były często ozdabiane pierścienie biskupów.
Szlifowanie, polerowanie czy rzeźbienie kamieni szlachetnych (gliptyka) stosowano już w starożytności. W średniowieczu kamienie szlachetne miały głównie postać kaboszonów o zaokrąglonych kształtach i mocnym połysku. Wykonywano kamee i intaglio. W wyrobach artystycznych nierzadko łączono razem z kamieniami szlachetnymi emalię.
Od około XIV–XV wieku zaczęto nadawać im kształt wielościennych form geometrycznych.
W przeszłości szmaragd był uznawany za króla kamieni szlachetnych.
Tradycyjnie barwnym kamieniom szlachetnym przypisywano magiczną moc, a nawet właściwości lecznicze.
Zasoby kamieni szlachetnych w przyrodzie są nieodnawialne ze względu na długotrwały proces ich tworzenia się (miliony lat) i stale się zmniejszają, stąd ich cena rynkowa wzrasta.