Analizy i badania eksperymentalne wskazują, że niektóre grupy społeczne są systematycznie obarczone stereotypami, które wpływają na ich gorszy dostęp do edukacyjnych i rynku pracy. W wielu krajach, np. w Indiach, do dziś funkcjonują kasty społeczne, znacząca segregacja grup społecznych w kwestii miejsc zamieszkania i pracy, segregacja w szkołach od najwcześniejszych lat życia, np. w przypadku czarnoskórych obywateli w USA, i występują nierówności płacowe pomiędzy kobietami i mężczyznami na całym świecie. Z reguły ma to oczywiste źródła historyczne, jak w przypadku potomków niewolników. Zjawisko nierówności wynikających ze świadomych i nieświadomych uprzedzeń jest demonstrowane w eksperymentach, w których np. pracodawcy porównujący CV przedstawiające identyczne kwalifikacje są statystycznie bardziej skłonni zatrudniać kandydatów o męskich imionach lub imionach typowych dla białych obywateli. Akcja afirmatywna ma służyć instytucjonalnemu przeciwdziałaniu takim zjawiskom.