Jest prozatorskim dziełem epickim, czyli formą pośrednią między opowiadaniem historycznym a powieścią historyczną. Celem było przedstawienie modelu idealnego państwa (monarchii) rządzonego przez wybitnego wodza i szlachetnego władcęGłombiowski, op. cit., s. 258.. Ustrój spartański (gr. Λακεδαιμονίων πολιτεία, Lakedaimonion politeia) – traktat podzielony na 15 rozdziałów, wychwala zalety ustroju spartańskiego. Opisuje źródła przewagi Spartiatów nad pozostałymi Grekami pomimo ich małej liczebności. Dziełko składa się z rozdziałów poświęconych wychowaniu (II-IV), spartańskiemu stylowi życia (V–X), armii spartańskiej (XI–XII), uprawnieniom królów w czasie wojny (XIII) i pokoju (XV). Rozdział XIV zawiera negatywną ocenę SpartyR. Kulesza, Wstęp, [w:] Ksenofont, Ustrój polityczny Sparty, przekł. pod kierunkiem R. Kuleszy, Warszawa 2008, s. 8-11..

3. Pisma historyczne: