Determinizm geograficzny (determinizm środowiskowy w węższym znaczeniu) – pogląd, według którego czynniki środowiskowe, takie jak klimat, ukształtowanie terenu, rodzaj gleby i dostęp do zasobów naturalnych, w sposób decydujący kształtują rozwój społeczeństw, kultur i gospodarek. W swojej skrajnej formie pogląd ten zakłada, że środowisko przyrodnicze przesądza o losach narodów i jednostek, pozostawiając niewielką rolę wolnej woli, instytucjom politycznym czy tradycji kulturowej.

Współczesna geografia i nauki społeczne odrzuciły determinizm geograficzny jako nadmiernie uproszczony i obciążony ideologicznie, zastępując go posybilizmem geograficznym oraz podejściami systemowymi uwzględniającymi złożone interakcje między człowiekiem a środowiskiem.

Historia pojęcia

Starożytność i średniowiecze Poglądy zbliżone do determinizmu środowiskowego formułował już grecki geograf Strabon, który pisał o wpływie klimatu na predyspozycje psychologiczne różnych ludów. Najwcześniejszy zachowany systematyczny traktat na ten temat to dzieło Hipokratesa O powietrzach, wodach i miejscach (V w. p.n.e.), w którym autor wiązał cechy fizyczne i temperament ludów z warunkami klimatycznymi.