tego samego dnia Izba Ludowa przyjęła konstytucję. Konstytucja gwarantowała SED kierowniczą rolę w państwie i wprowadzała gospodarkę planową. SED pod nadzorem radzieckich władz okupacyjnych – Radzieckiej Administracji Wojskowej w Niemczech SMAD (1945–1949), następnie Radzieckiej Komisji Kontroli w Niemczech (1949–1953) i aparatu Wysokiego Komisarza ZSRR w Niemczech (1953–1955), przeprowadziła między innymi częściowo reformę rolną, nacjonalizację przemysłu, środków transportu, banków, denazyfikację i demilitaryzację. Reformy zatwierdził III Zjazd SED, na którym sekretarzem generalnym partii wybrany został Walter Ulbricht.

SED sprawowała kontrolę nad większością dziedzin życia. Wyjątkowo rozbudowany był aparat policji politycznej Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego (niem. , znane jako Stasi). Według konstytucji kierowniczą rolę w państwie sprawowała SED. Zachowano fasadowy system wielopartyjny oraz zakazano działalności opozycyjnej.

W latach 1946–1948 przeprowadzono nacjonalizację przemysłu i kolektywizację rolnictwa. 30 maja 1949 roku trzeci Kongres Ludowy przyjął nową konstytucję. NRD od 1950 roku była członkiem RWPG. W latach 1951–1955 wykonywano pierwszy plan gospodarczy.