Marginalne uwagi o jej trudnym charakterze przekazał KsenofontKsenofont, Memorabilia, II 2., powołując się na jej syna Lamproklesa oraz Antystenesa, który miał ją określić jako kobietę „ze wszystkich jakie tylko są, były i będą, najbardziej nieznośną”, Antystenes był jednak cynikiem, przeciwnym instytucji małżeństwa i widzącym w niej przeszkodę w cnotliwym życiu wymaganym przez filozofię.

Te nieliczne uwagi w kolejnych stuleciach urosły do przysłowiowej postaci. Obok Diogenesa Laertiosa (III-IV w.n.e.) liczne anegdoty przytoczyli też Plutarch (I-II w.n.e.) i Claudius Aelianus (II-III w.n.e.). Ksantypa pojawia się również w fikcyjnych listach Sokratesa i sokratyków, powstałych w ramach drugiej sofistyki (III-V w.n.e.).

Przekazy te ukazują Sokratesa jako wzór filozofa, który nawet w sytuacjach błahych potrafi zachować spokój i wyciągnąć z nich naukę dla innych. Ksantypa stała się w nich figurą symboliczną, pozwalającą ukazać się cnocie mędrca, w szczególności cierpliwości (patientia).